جرم سرقت و مجازات های آن (2)
دوم – مبحث جرم سرقت :
تعریف سرقت : سرقت عبارت از ربودن مال دیگری بطور پنهانی است .
اركان اختصاصی جرم سرقت :
1- ربودن یا عنصر مادی سرقت .
2- منقول بودن مال ربوده شده .
3- تعلق مال ربوده شده به غیر .
4- وجود قصد متقلبانه یا قصد مجرمانه در سرقت .
1- ربودن یا عنصر مادی سرقت : تحقق جرم سرقت مستلزم انجام فعلی از قبیل ربودن ، كش رفتن ، برداشتن ، بلند كردن ، گرفتن و قاپیدن مال دیگری بدون رضایت و اطلاع مالك یا متصرف آن مال است . بایستی توجه داشت به استثنای سرقت های مستلزم حد (كه در بخشهای دیگر توضیح خواهیم داد) كه در آنها شرط كیفر مستلزم ربودن پنهانی و مخفیانه مال است در سرقت های مستلزم تعزیز (كه شرح آن خواهد آمد) ، دادگاه ها عدم رضایت و عدم اطلاع مالك را از لوازم عمل مخفیانه در سرقت تلقی كرده و برای تحقق مفهوم ربودن كافی می دانند (مثلاً در كیف زنی ، سرقت مخفیانه صورت نمی گیرد ولی از مصادیق سرقت و ربودن است زیرا در آن عدم رضایت و اطلاع مالك وجود دارد .)
چه زمانی سرقت محقق می شود ؟
زمان سرقت یا ربودن وقتی است كه سارق اقدام به عملیاتی كند كه قصد سوء سرقت او محرز شود . یعنی زمانی كه ؛
- سارق بر مال دست یابد (وضع ید).
- مال مسروقه را از محل خود انتقال دهد .
- مال را از حرز خارج سازد .
بنابراین درصورتی كه سارق قبل از خارج كردن مال از محل خود دستگیر شود حسب ماده 41 قانون مجازات اسلامی عمل صورت گرفته ، شروع به سرقت است . لازم به ذكر است در سرقت های مستلزم حد ، هرگاه سارق قبل از بیرون آوردن مال از حرز دستگیر شود ، حد بر او جاری نمی گردد .
2- منقول بودن مال در سرقت :
- موضوع سرقت باید مال منقول باشد ولی لازم نیست حتماً مالیت به معنای عام آن وجود داشته باشد بلكه ممكن است مال مسروقه فقط برای صاحب شی ارزش معنوی یا عاطفی داشته باشد .
- مال موضوع سرقت باید قابلیت ربایش داشته باشد . بنابراین اموال غیر منقول (مثل اراضی)بعلت عدم امكان ربایش نمی توانند موضوع سرقت قرار گیرند .
- باید توجه داشت ، بعضی از اموال منقول بعلت نصب در غیر منقول در حكم غیر منقول بوده (مثل تیرآهن سقف ساختمان) . این قبیل اموال به محض جدا شدن از غیر منقول ، مال منقول محسوب شده و می تواند موضوع سرقت قرار گیرند .
- درخت و میوه و زراعت مادام كه بریده و یا چیده نشده و متصل به زمین هستند در حكم غیر منقول می باشند لذا نمی توانند موضوع سرقت قرار گیرند .
- سرقت میوه یا غله از انبار یا مغازه و یا مصالح ساختمانی از پای بنای در حال ساخت و ساز سرقت محسوب میگردد زیرا اینگونه اموال غیر منقول محسوب می شوند .
- اگر كسی در حین چیدن میوه از درخت به منظور سرقت دستگیر شود ، سرقت محسوب نشده بلكه شروع به سرقت تحقق یافته است .
- برق و آبی كه وسیله بنگاههای لوله كشی به مصرف عمومی می رسد جزء كالا محسوب شده ، لذا مصرف غیر مجاز برق و آب سرقت تلقی میگردد .
- دست كاری كنتور آب و برق سرقت نبوده بلكه از مصادیق كلاهبرداری است .
- نسبت دادن عمدی تمام یا بخش قابل توجهی از آثار و نوشته های دیگران به خود یا غیر ، به عنوان سرقت ادبی قابل پیگیری قضایی است .
3- تعلق مال به غیر در تحقق جرم سرقت :
- مال در لحظه سرقت بایستی متعلق به دیگری باشد .
- مالك باید مشخص باشد و بلا صاحب نباشد .
- سرقت در اموالی كه مالك مشترك دارند قابل تحقق است .
- ربودن اموالی كه ظاهراً بلاصاحب بوده ولی احتمال وجود مالك باشد ، مصداق سرقت است .
4- وجود قصد متقلبانه یا قصد مجرمانه در سرقت :
تحقق جرم سرقت مستلزم وجود قصد مجرمانه است و آن عبارتست از علم و آگاهی بزهكار(سارق) برربودن مال دیگری برخلاف میل و رضایت مالك یا دارنده آن و به قصد تصاحب و تملك آن مال . انگیزه سارق در ارتكاب جرم بی تأثیر است و لذا اگر طلبكاری به منظور وصول طلب خود مبادرت به ربودن مال متعلق به بدهكار خود نماید ، سرقت محسوب می شود .
شروع به جرم سرقت :
عبارت از توسل به عوامل اجرایی جرم كه اگر برای متهم انصراف حاصل نشود و عایقی نرسد ، جرم ناگزیر به وقوع می پیوندد . بدین ترتیب اگر متهم در حالی كه قفل را شكسته و خواسته وارد خانه شود دستگیر گردد ، این اندازه اقدام مصداق شروع به جرم سرقت نیست .
مصادیق حكمی شروع به سرقت :
1- اگر متهم وارد منزلی شده و مشغول جمع آوری اثاثیه شود كه به سرقت برد ، و در آن حال توسط بیدار شدن صاحبخانه و هیاهو نتواند اثاثیه را خارج نموده ، برباید ، این اندازه عمل سرقت محسوب نشده ، بلكه شروع به سرقت است .
2- اگر كسی در حال چیدن میوه از درخت به منظور سرقت دستگیر شود ، این عمل وی شروع به سرقت است .
3- اگر متهم به سرقت به قصد سرقت وارد منزلی شود و مثلاً قالیچه و كت صاحبخانه را برداشته و در آن موقع صاحبخانه بیدار شود و متهم كت را پوشیده و قالیچه را رها كند و بگریزد و در كوچه دستگیر شود ، نسبت به كت سارق و نسبت به قالیچه شروع به سرقت است .
4- اگر متهم به قصد سرقت در خانه كسی ر از پاشنه بیرون آورد و داخل خانه شود و در آن حال صاحبخانه او را دستگیر نماید ، عمل وی شروع به سرقت محسوب خواهد شد .
5- شكستن قفل درخانه و ورود به خانه برای دزدی از مقدمات قریبه و شروع به جرم سرقت محسوب میگردد .
مصداق حكمی انتفای شروع به سرقت :
اگر متهم پنجره دكانی را خراب كرده و قصد برداشتن آن را داشته باشد كه دستگیر شود این اندازه از عمل ، شروع به سرقت محسوب نخواهد شد .
****************
انواع سرقت :
1- سرقت مستلزم حد كه در آن ارتكاب سرقت بطور مخفیانه بدون توجه صاحب مال صورت می گیرد ، در غیر سال قعطی صورت گرفته باشد و نحوه ارتكاب سرقت مسلحانه و تهدید با اسلحه باشد .
2- سرقت مستلزم تعزیز كه در آن سرقت شرایط لازم برای اجرای كیفر حد را نداشته باشد . مثل ؛ كیف زنی و ربایش اموال از غیر حرز .
اول – سرقت مستلزم حد :
شرایط مال مسروق در سرقت مستلزم حد :
1- سرقتی موجب مجازات حد است كه مال در حرز متناسب نگهداری شده باشد .
2- حد نصاب مال مسروق در سرقت مستلزم حد ، حداقل 5/4 نخود طلای مسكوك ارزشمند باشد كه به صورت پول با آن معامله می شود . بدین ترتیب سرقت اوراق بهادار كه خود آن در بازار ارزشی ندارد ولی باعث ضررمالی به صاحب آن می شود موجب مجازات حد نیست .
3- هرگاه حرز مغصوب باشد و مالك از آن سرقت نماید چنین سرقتی مستوجب مجازات حد نیست . مثلاً ، اگر كسی برای حفظ جواهرات خود صندوق دیگری را غاصبانه در اختیار بگیرد و صاحب صندوق مخفیانه صندوق را برباید مستوجب كیفر حد نیست زیرا قصد سرقت جواهرات را نداشته و صندوق هم كه مال خود او بوده است .
4- سرقت در صورتی موجب مجازات حد می شود كه مال مسروق از اموال دولتی و وقف و مانند آن كه مالك شخصی ندارد نباشد . ولی ثمره موقوفه اگر سرقت شود مستوجب كیفر حد است . سرقت اموال دولتی از مصادیق سرقت تعزیری است .
****************
شرایط سارق در سرقت مستلزم حد :
1- رسیدن سن سارق به حد بلوغ شرعی .
2- عاقل بودن سارق در زمان سرقت .
3- مختار بودن سارق در هنگام سرقت ، یعنی سرقت با تهدید و اجبار صورت نگرفته باشد .
4- سارق از روی اضطرار و ناچاری دست به سرقت نزده باشد .
5- سارق پدر صاحب مال نباشد .
6- سارق علم وآگاهی داشته باشد كه مال غیر را سرقت می كند .
7- سارق علم و آگاهی بر حرمت سرقت داشته باشد .
8- داشتن قصد سرقت .
9- سارق مالی را كه در حرز قرارداشته از حرز خارج نماید .
10- سارق و شریك او در هتك حرز مباشرت مستقیم داشته باشند . پس اگر یكی قفل را بشكند و دیگری مال را خارج كند ، هیچ یك مستوجب كیفر حد سرقت نمی باشند .
11- سارق و شریك او مشتركاً مال را از حرز خارج كرده باشند .
12- سارق پس از سرقت مال را به صاحبش برنگردانده باشد .
****************
راههای ثبوت سرقت مستلزم حد :
- شهادت دو مرد عادل .
- دو مرتبه اقرارسارق نزد قاضی .
- علم قاضی بر تحقق سرقت .
توجه : اگر سارق یك مرتبه نزد قاضی اقرار به سرقت كند باید مال را به صاحبش برگرداند اما مجازات حد براو جاری نمی شود .
شرایط اجرای حد علیرغم محكومیت سارق :
1- شكایت قبلی صاحب مال از سارق . بایستی توجه داشت كه در حق الناس اجرای حد موقوف به درخواست صاحب حق است . بنابراین با گذشت شاكی تعقیب موقوف و مجازات ساقط می شود .
2- درصورتی كه صاحب مال قبل از شكایت از حق خود گذشت و سارق را بخشیده باشد ، شكایت بعد از بخشش مورد قبول واقع نشده و از موانع اجرای مجازات حد است .
3- بخشش مال مسروق به سارق قبل از طرح شكایت نوعی گذشت و بخشش سارق و موجب توقف اجرای مجازات حد است .
4- اگر سارق بتواند مالكیت اموال مسروقه را قبل از ثبوت جرم نزد قاضی به هر نحوی اعم از بیع و صلح و امثال آن تا قبل از اتمام رسیدگی و صدور حكم به خود منتقل نماید اجرای كیفر حد منتفی میگردد .
5- اگر سارق قبل از اثبات جرم توبه نماید كیفر حد منتفی می شود . حد سرقت بعد از اثبات جرم با توبه ساقط نمی شود و عضو سارق جایز نیست .
6- گذشت شاكی پس از صدور حكم در سرقت مستلزم حد ، تاثیری ندارد و حد اجرا میگردد .
تعریف سرقت : سرقت عبارت از ربودن مال دیگری بطور پنهانی است .
اركان اختصاصی جرم سرقت :
1- ربودن یا عنصر مادی سرقت .
2- منقول بودن مال ربوده شده .
3- تعلق مال ربوده شده به غیر .
4- وجود قصد متقلبانه یا قصد مجرمانه در سرقت .
1- ربودن یا عنصر مادی سرقت : تحقق جرم سرقت مستلزم انجام فعلی از قبیل ربودن ، كش رفتن ، برداشتن ، بلند كردن ، گرفتن و قاپیدن مال دیگری بدون رضایت و اطلاع مالك یا متصرف آن مال است . بایستی توجه داشت به استثنای سرقت های مستلزم حد (كه در بخشهای دیگر توضیح خواهیم داد) كه در آنها شرط كیفر مستلزم ربودن پنهانی و مخفیانه مال است در سرقت های مستلزم تعزیز (كه شرح آن خواهد آمد) ، دادگاه ها عدم رضایت و عدم اطلاع مالك را از لوازم عمل مخفیانه در سرقت تلقی كرده و برای تحقق مفهوم ربودن كافی می دانند (مثلاً در كیف زنی ، سرقت مخفیانه صورت نمی گیرد ولی از مصادیق سرقت و ربودن است زیرا در آن عدم رضایت و اطلاع مالك وجود دارد .)
چه زمانی سرقت محقق می شود ؟
زمان سرقت یا ربودن وقتی است كه سارق اقدام به عملیاتی كند كه قصد سوء سرقت او محرز شود . یعنی زمانی كه ؛
- سارق بر مال دست یابد (وضع ید).
- مال مسروقه را از محل خود انتقال دهد .
- مال را از حرز خارج سازد .
بنابراین درصورتی كه سارق قبل از خارج كردن مال از محل خود دستگیر شود حسب ماده 41 قانون مجازات اسلامی عمل صورت گرفته ، شروع به سرقت است . لازم به ذكر است در سرقت های مستلزم حد ، هرگاه سارق قبل از بیرون آوردن مال از حرز دستگیر شود ، حد بر او جاری نمی گردد .
2- منقول بودن مال در سرقت :
- موضوع سرقت باید مال منقول باشد ولی لازم نیست حتماً مالیت به معنای عام آن وجود داشته باشد بلكه ممكن است مال مسروقه فقط برای صاحب شی ارزش معنوی یا عاطفی داشته باشد .
- مال موضوع سرقت باید قابلیت ربایش داشته باشد . بنابراین اموال غیر منقول (مثل اراضی)بعلت عدم امكان ربایش نمی توانند موضوع سرقت قرار گیرند .
- باید توجه داشت ، بعضی از اموال منقول بعلت نصب در غیر منقول در حكم غیر منقول بوده (مثل تیرآهن سقف ساختمان) . این قبیل اموال به محض جدا شدن از غیر منقول ، مال منقول محسوب شده و می تواند موضوع سرقت قرار گیرند .
- درخت و میوه و زراعت مادام كه بریده و یا چیده نشده و متصل به زمین هستند در حكم غیر منقول می باشند لذا نمی توانند موضوع سرقت قرار گیرند .
- سرقت میوه یا غله از انبار یا مغازه و یا مصالح ساختمانی از پای بنای در حال ساخت و ساز سرقت محسوب میگردد زیرا اینگونه اموال غیر منقول محسوب می شوند .
- اگر كسی در حین چیدن میوه از درخت به منظور سرقت دستگیر شود ، سرقت محسوب نشده بلكه شروع به سرقت تحقق یافته است .
- برق و آبی كه وسیله بنگاههای لوله كشی به مصرف عمومی می رسد جزء كالا محسوب شده ، لذا مصرف غیر مجاز برق و آب سرقت تلقی میگردد .
- دست كاری كنتور آب و برق سرقت نبوده بلكه از مصادیق كلاهبرداری است .
- نسبت دادن عمدی تمام یا بخش قابل توجهی از آثار و نوشته های دیگران به خود یا غیر ، به عنوان سرقت ادبی قابل پیگیری قضایی است .
3- تعلق مال به غیر در تحقق جرم سرقت :
- مال در لحظه سرقت بایستی متعلق به دیگری باشد .
- مالك باید مشخص باشد و بلا صاحب نباشد .
- سرقت در اموالی كه مالك مشترك دارند قابل تحقق است .
- ربودن اموالی كه ظاهراً بلاصاحب بوده ولی احتمال وجود مالك باشد ، مصداق سرقت است .
4- وجود قصد متقلبانه یا قصد مجرمانه در سرقت :
تحقق جرم سرقت مستلزم وجود قصد مجرمانه است و آن عبارتست از علم و آگاهی بزهكار(سارق) برربودن مال دیگری برخلاف میل و رضایت مالك یا دارنده آن و به قصد تصاحب و تملك آن مال . انگیزه سارق در ارتكاب جرم بی تأثیر است و لذا اگر طلبكاری به منظور وصول طلب خود مبادرت به ربودن مال متعلق به بدهكار خود نماید ، سرقت محسوب می شود .
شروع به جرم سرقت :
عبارت از توسل به عوامل اجرایی جرم كه اگر برای متهم انصراف حاصل نشود و عایقی نرسد ، جرم ناگزیر به وقوع می پیوندد . بدین ترتیب اگر متهم در حالی كه قفل را شكسته و خواسته وارد خانه شود دستگیر گردد ، این اندازه اقدام مصداق شروع به جرم سرقت نیست .
مصادیق حكمی شروع به سرقت :
1- اگر متهم وارد منزلی شده و مشغول جمع آوری اثاثیه شود كه به سرقت برد ، و در آن حال توسط بیدار شدن صاحبخانه و هیاهو نتواند اثاثیه را خارج نموده ، برباید ، این اندازه عمل سرقت محسوب نشده ، بلكه شروع به سرقت است .
2- اگر كسی در حال چیدن میوه از درخت به منظور سرقت دستگیر شود ، این عمل وی شروع به سرقت است .
3- اگر متهم به سرقت به قصد سرقت وارد منزلی شود و مثلاً قالیچه و كت صاحبخانه را برداشته و در آن موقع صاحبخانه بیدار شود و متهم كت را پوشیده و قالیچه را رها كند و بگریزد و در كوچه دستگیر شود ، نسبت به كت سارق و نسبت به قالیچه شروع به سرقت است .
4- اگر متهم به قصد سرقت در خانه كسی ر از پاشنه بیرون آورد و داخل خانه شود و در آن حال صاحبخانه او را دستگیر نماید ، عمل وی شروع به سرقت محسوب خواهد شد .
5- شكستن قفل درخانه و ورود به خانه برای دزدی از مقدمات قریبه و شروع به جرم سرقت محسوب میگردد .
مصداق حكمی انتفای شروع به سرقت :
اگر متهم پنجره دكانی را خراب كرده و قصد برداشتن آن را داشته باشد كه دستگیر شود این اندازه از عمل ، شروع به سرقت محسوب نخواهد شد .
****************
انواع سرقت :
1- سرقت مستلزم حد كه در آن ارتكاب سرقت بطور مخفیانه بدون توجه صاحب مال صورت می گیرد ، در غیر سال قعطی صورت گرفته باشد و نحوه ارتكاب سرقت مسلحانه و تهدید با اسلحه باشد .
2- سرقت مستلزم تعزیز كه در آن سرقت شرایط لازم برای اجرای كیفر حد را نداشته باشد . مثل ؛ كیف زنی و ربایش اموال از غیر حرز .
اول – سرقت مستلزم حد :
شرایط مال مسروق در سرقت مستلزم حد :
1- سرقتی موجب مجازات حد است كه مال در حرز متناسب نگهداری شده باشد .
2- حد نصاب مال مسروق در سرقت مستلزم حد ، حداقل 5/4 نخود طلای مسكوك ارزشمند باشد كه به صورت پول با آن معامله می شود . بدین ترتیب سرقت اوراق بهادار كه خود آن در بازار ارزشی ندارد ولی باعث ضررمالی به صاحب آن می شود موجب مجازات حد نیست .
3- هرگاه حرز مغصوب باشد و مالك از آن سرقت نماید چنین سرقتی مستوجب مجازات حد نیست . مثلاً ، اگر كسی برای حفظ جواهرات خود صندوق دیگری را غاصبانه در اختیار بگیرد و صاحب صندوق مخفیانه صندوق را برباید مستوجب كیفر حد نیست زیرا قصد سرقت جواهرات را نداشته و صندوق هم كه مال خود او بوده است .
4- سرقت در صورتی موجب مجازات حد می شود كه مال مسروق از اموال دولتی و وقف و مانند آن كه مالك شخصی ندارد نباشد . ولی ثمره موقوفه اگر سرقت شود مستوجب كیفر حد است . سرقت اموال دولتی از مصادیق سرقت تعزیری است .
****************
شرایط سارق در سرقت مستلزم حد :
1- رسیدن سن سارق به حد بلوغ شرعی .
2- عاقل بودن سارق در زمان سرقت .
3- مختار بودن سارق در هنگام سرقت ، یعنی سرقت با تهدید و اجبار صورت نگرفته باشد .
4- سارق از روی اضطرار و ناچاری دست به سرقت نزده باشد .
5- سارق پدر صاحب مال نباشد .
6- سارق علم وآگاهی داشته باشد كه مال غیر را سرقت می كند .
7- سارق علم و آگاهی بر حرمت سرقت داشته باشد .
8- داشتن قصد سرقت .
9- سارق مالی را كه در حرز قرارداشته از حرز خارج نماید .
10- سارق و شریك او در هتك حرز مباشرت مستقیم داشته باشند . پس اگر یكی قفل را بشكند و دیگری مال را خارج كند ، هیچ یك مستوجب كیفر حد سرقت نمی باشند .
11- سارق و شریك او مشتركاً مال را از حرز خارج كرده باشند .
12- سارق پس از سرقت مال را به صاحبش برنگردانده باشد .
****************
راههای ثبوت سرقت مستلزم حد :
- شهادت دو مرد عادل .
- دو مرتبه اقرارسارق نزد قاضی .
- علم قاضی بر تحقق سرقت .
توجه : اگر سارق یك مرتبه نزد قاضی اقرار به سرقت كند باید مال را به صاحبش برگرداند اما مجازات حد براو جاری نمی شود .
شرایط اجرای حد علیرغم محكومیت سارق :
1- شكایت قبلی صاحب مال از سارق . بایستی توجه داشت كه در حق الناس اجرای حد موقوف به درخواست صاحب حق است . بنابراین با گذشت شاكی تعقیب موقوف و مجازات ساقط می شود .
2- درصورتی كه صاحب مال قبل از شكایت از حق خود گذشت و سارق را بخشیده باشد ، شكایت بعد از بخشش مورد قبول واقع نشده و از موانع اجرای مجازات حد است .
3- بخشش مال مسروق به سارق قبل از طرح شكایت نوعی گذشت و بخشش سارق و موجب توقف اجرای مجازات حد است .
4- اگر سارق بتواند مالكیت اموال مسروقه را قبل از ثبوت جرم نزد قاضی به هر نحوی اعم از بیع و صلح و امثال آن تا قبل از اتمام رسیدگی و صدور حكم به خود منتقل نماید اجرای كیفر حد منتفی میگردد .
5- اگر سارق قبل از اثبات جرم توبه نماید كیفر حد منتفی می شود . حد سرقت بعد از اثبات جرم با توبه ساقط نمی شود و عضو سارق جایز نیست .
6- گذشت شاكی پس از صدور حكم در سرقت مستلزم حد ، تاثیری ندارد و حد اجرا میگردد .
+ نوشته شده در ساعت توسط احمد خزایی
|