عقلانيت احكام جزايى اسلام ازنگاه شهيد مطهرى

محمد صادق مزينانى
اسـاس و پـايـه همه شريعتهاى الهى بر دوستى و مهربانى رحمت و مـدارا اسـتوار شده است.پيامبران الهى هميشه و همه گاه بر آن بـوده انـد كـه رحـمـت و مـهـربـانى و مهرورزى را در ميان مردم بـگـسـتـرانـنـد و صلح و صفا و صميميت و آرامش را در جامعه هاى انسانى پايدار سازند.
قـرآن كريم رمز پيشرفت پيامبر اسلام(ص) را مدارا و مهربانى وى با مردم دانسته است.1
پـيـامـبر(ص) نه تنها خود با مردم با نرمش برخورد مى كرد كه به مـبـلـغـان و پـيام رسانان دين و همه مسلمانان سفارش مى كرد:با نـويـد و بـشارت حسن خلق و روى خوش با مردم روبه رو شوند و از نـيـكى و مهرورزى به ديگران هم كيش و غيرهم كيش دريغ نورزند. با هم كيشان در اوج دوستى برادرى و برابرى بزيند و چون بنيانى اسـتـوار يـكـديـگـر را پـاس بدارند و در غم و شاديهاى هم شريك باشند.
در آمـوزه هـاى اسلام مسلمانان از خشونت در روابط اجتماعى به هر شكلى بازداشته و به رحمت2 عفو و گذشت3 و مدارا 4 دعوت شده اند: پيامبر اسلام(ص) مى فرمايد:

ادامه نوشته

سیاست جنایی سرگردان

مقدمه اول

زندگی پیچیده‏تر از گذشته،روابط انسانی دقیق‏تر از پیش،انتظارات و توقعات فراوان‏تر از همیشه و دیدگاهها متنوع‏تر از قبل،اگر نه همه،بلکه غالب مردم را چه در شرق و چه در غرب،از هر رنگ و نژاد و مذهب و قوم و قبیله‏ای وادار می‏کند که‏ برای غلبه بر مشکلات و تسلط بر همواریهاو ناهمواریهای حیات آینده‏نگر باشند و برنامه‏ای برای خویش تنظیم کنند.این مسأله برای دولتها نیز وجود دارد،من نه‏ سیاست می‏دانم و نه اقتصاد،اما می‏بینم که حکومتهای پیشرفته در عالم با آینده‏نگری و با اهداف مشخص و دیدگاههای معین سریعا پیش می‏روند،تند می‏رانند اما با حساب و کتاب و تند می‏تازند اما با آگاهی و دقت،نه این که در کارشان خللی

ادامه نوشته

سن مسؤوليت كيفرى در حقوق اسلام

چكيده:

 بلوغ (سن مسؤوليت)، امرى تكوينى است، نه تشريعى و تعبدى؛ لذا در فرايند رشد طبيعى و در رابطه با عوامل اقليمى، وراثت و مانند آن ظهور پيدا مى‏كند. در قرآن كريم به سن خاصى در تحقق بلوغ اشاره نشده است و فقط به معيارهايى همانند «بلوغ حلم»، «بلوغ نكاح» و «بلوغ اشد» اشاره شده است. در سنت، گرچه به سنهاى مختلف اشاره شده است، ولى نه به عنوان يك معيار، بلكه به عنوان طريق به تحقق معيار بلوغ كه «احتلام در پسران و حيض در دختران» باشد. به بيان ديگر، در سنت، معيار بلوغ، احتلام و حيض است و سن يا سنهاى معين، طريقيت بر آن معيار مى‏باشد. در مسؤوليت كيفرى، علاوه بر بلوغ، رشد كيفرى نيز شرط است.

ادامه نوشته

رضایت حق تعالی رضایت مردم

به موجب ماده 22 قانون مجازات اسلامی یا ماده 728 قانون مذکور و یا برخی قوانین دیگر مجازات را تخفیف دهد یا با ملاحظه خصوصیات‏ جرم و مجرم دفعات ارتکاب جرم در موقع صدور حکم یا بعد از آن از مقررات مربوط به تخفیف، تعلیق و مجازاتهای تکمیلی و تبدیلی از قبیل قطع‏ موقت خدمات عمومی حسب مورد استفاده نماید. و با توجه به اینکه حبس تنها چاره و یا بهترین چاره‏ نیست(و حتی در شرایط فعلی بدترین نوع‏ مجازات است)تا جایی که امکان قانونی داشته باشد نباید از این مجازات استفاده نمود البته بحثهای‏ دیگری حول این موضوع مطرح است از جمله‏ مجازاتهای جایگزین حبس یا حبس در منزل و... که به دلیل طولانی شدن بحث به آنها نمی‏پردازیم.

ادامه نوشته

خلأهاي قانوني و انحرافات اجتماعي

 چكيده:
در اين مقاله، بخشي از قانون مجازات اسلامي مورد تحليل و بررسي قرار گرفته است كه تعداد قابل ملاحظه‏اي از مرتكبين و قربانيان آن جرائم را زنان و جوانان تشكيل مي‏دهند. در اين راستا ضمن تحليل حقوقي مواد قانوني، موضوع در رويه محاكم نيز مورد مطالعه قرار گرفته است، لذا از برآيند مداقه در نظر و عمل، خلأها و كاستي‏‏ها‏ي اين مبحث كشف و راه‏كارهاي حل آن ارائه گرديده است.
شايان ذكر است كه اگر نواقص مربوط به جرائم عليه عفت و اخلاق عمومي و عليه مصالح خانواده به خوبي شناخته و مرتفع گردد، مقابله با جرائمي مانند: قاچاق زنان، اشاعه روسپي‏گري، توزيع و توسعه اشيايي كه موجب ابتذال اخلاقي و فرهنگي جامعه است، سازمان يافته و از نظم خوبي برخوردار مي‏گردد.

ادامه نوشته

جرایم قابل گذشت و غیر قابل گذشت در قانون مجازات اسلامی و ضابطه تفکیک آن

چكيده

قانونگذار ايران از بدو تصويب قوانين كيفري به تأثير از حقوق فرانسه ، اصل را بر غير قابل گذشت بودن جرايم قرارداد، اما از جهتي ديگر به لحاظ مواجهه با مفهوم « حق الناس » در فقه اسلامي وضرورت هاي اجتماعي، درماده 277قانون مجازات عمومي ، تعدادي از جرايم را قابل گذشت اعلام كرد با پيروزي انقلاب اسلامي وتغييرات بنيادين در حقوق جزا و ورود دو مفهوم « حق الله » و« حق الناس » به اين حوزه ، تعيين جرايم قابل گذشت وغير قابل گذشت در وضعيت جديدي قرار گرفت . به نظر مي رسد مقنن در ماده 727 قانون مجازات اسلامي مصوب 1375 ، مفهوم جرم قابل گذشت را به كلي دگرگون نموده وصبغه قابليت گذشت جرايم را تا حد زيادي كم رنگ كرده است . در اين نوشتار جرايم قابل گذشت وغير قابل گذشت وضابطه تفكيك اين دو در قانون مجازات اسلامي مورد بحث وبررسي قرار مي گيرد.

ادامه نوشته

جريان مرور زمان در مجازات هاى تعزيرى

جريان مرور زمان در مجازات هاى تعزيرى محمود عاشورخانى آيا مرور زمان، درمجازات تعزيرى نيز وجود دارد؟ آيا با استناد به ماده 173 ق آدك، مصوب‏1378، مى توان جرايم قابل تعزير را نيز مشمول اين ماده دانست يا خير؟ قبل از اظهار نظر و پاسخ به سؤال فوق، ناچار به طرح سه مقدمه هستيم كه پس از آن، افق پاسخ‏روشن خواهد شد. مقدمه اول: ريشه يابى مرور زمان در زبان هاى ديگر در زبان فرانسه، از مرور زمان به ( Prescription La و براى تخصيص آن به امور كيفرى از (ذرخژرخزح‏ژحزت مى گردد كه اعم از مرور زمان در امورحقوقى و كيفرى است وبراى و براى تخصيص آن به امور كيفرى از ريشه ( تخصيص Prescription و براى تخصيص آن به امور كيفرى از (ذرخژرخزح‏ژحزت و براى تخصيص آن به امور كيفرى از (ذرخژرخزح‏ژحزت de la Peine و براى تخصيص آن به امور كيفرى از (ذرخژرخزح‏ژحزت فرى ازآن به و براى تخصيص آن به امور كيفرى از (ذرخژرخزح‏ژحزت ) تعبير مى‏شود. در عين حال زبان آنگلوساكون (امريكا، انگلستان وا) بيشتر، از آن به ) تعبير مى‏شود. در عين حال زبان و براى تخصيص آن به امور كيفرى از مى‏شود كه خود، دو نوع مثبت Prescription ) تعبير مى‏شود. در عين حال زبان و براى تخصيص آن به امور كيفرى از (ذرخژرخزح‏ژحزت مى‏شود كه خود، دو نوع مثبت> منفى قابل تقسي ت، يعنى مرور زن ملك حسخژخژرت ذرخژرخزح‏ژحزت ((و مرور زمان مسقط حق (ذرخژ ) تعبير مى‏شود. در عين حال زبان و براى تخصيص آن به امور كيفرى از (ذرخژرخزح‏ژحزت Positive Prescription و براى تخصيص آن به امور كيفرى از

ادامه نوشته

تبيين مسؤوليت آمر و مأمور در قانون بكارگيري سلاح توسط مأموران نيروهاي مسلح در موارد ضروري(1)

ديباچه :

نظر به اينكه انسان به تنهايي قادر نمي باشد كليه نيازها و مايحتاج خود را تأمين نمايد . لذا ناگزير به زندگي جمعي روي مي آورد و ناچار مي باشد كه در كنار ديگران به صورت مسالمت آميز گذران عمر نمايد و از سوي ديگر لازمه حضور در جامعه و زندگي با هم نوعان ،صرفنظر نمودن از يك سري امتيازات و حقوق جهت ذيل به امتيازات و حقوق بالاتري از جمله بهره مندي شد امنيت و آسايش مي باشد و در اين راستا ، وجود اتحاد و انسجام امري اجتناب ناپذير مي باشد مضافاً اينكه تحقق اين مهم ميسر نخواهد شد مگر آنكه اجتماع از يك حكومت و تشكيلات و سازماندهي برخوردار باشد . لهذا جوامع مختلف به اقتضاي اوضاع و احوال فرهنگي ، اقتصادي و اجتماعي خود همچنين با توجه به موقعيت استراتژي و شرايط جغرافيايي به منظور دفاع از مرزوبوم و هويت ديني و ملي خويش و مقابله با معضلات ومسائلي كه اين امور و متهم را به مخاطره اندازد مبادرت به تأسيس نيروهاي نظامي و انتظامي نمود، كه بسته به نيازهاي مختلف و اهداف مقرر شده ، براي آنها وظايف و مأموريتهايي تعريف نموده اند و به خاطر اهميت اين تشكيلات و به جهت اينكه سلاح در اختيار دارند . حسب قوانين و مقررات و چارت تشكيلاتي مصوب ، شرح وظايفي براي

ادامه نوشته

تبيين جايگاه جرم و مجرم در نصوص اسلامي

چكيده:
قوانين و مقررات جزايي هر جامعه به عنوان بخشي از نظام حقوقي حاكم نمودار وضع اجتماعي و ارزشهاي حاكم بر آن جامعه است. نظام حقوقي اسلام با اهتمام ويژه‌اي كه به مسائل جزايي و ايجاد نظم عمومي در جامعه دارد، از جايگاه والايي برخوردار است.
با بررسي احكام و قوانين اسلام مي‌توان به اين حقيقت دست يافت كه آنچه مشتمل بر مصالح است، بدان فرمان داده شده و آنچه مشتمل بر مفاسد است، از ارتكاب آن نهي شده است. از اين رو، در آيات و روايات متعددي براي جلوگيري از ارتكاب بزه و گناه، عقوبتهاي مناسب را تشريح نموده است.
با آغاز حكومت جمهوري اسلامي در قوانين جزايي و مقررات بر مبناي فقه اسلامي تجديد نظر به عمل آمد و در نتيجه تحولي كلي پديدار گشت و حقوق جزايي بر اساس حدود و ديات اسلامي تدوين گرديد.

ادامه نوشته

تاملاتى درباره تمايز جنسى و احكام مجازات در اسلام

اشاره: آنچه در پى مى‏آيد برآمده از گفتگوى آقاى دكتر مهرپور با آيت‏الله العظمى صانعى درباره موضوع تفاوتهاى حقوق زن و مرد است كه در تاريخ‏16/2/78 در قم برگزار شد. در اين گفتگو آيت‏الله بيات (رئيس گروه انديشه سياسى پژوهشكده) آقاى دكتر حاضرى (رياست پژوهشكده و مدير مسئول پژوهشنامه متين) و حجت‏الاسلام حاضرى (عضو دفتر مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام در قم) از سوى هيات تحريريه پژوهشنامه متين حضور داشتند.

ادامه نوشته

تأمل در حد و تعزير جرائم با تكيه بر زمان و مكان

چكيده:

فلسفه تشريع نظام كيفري اسلام، تشكيل جامعه سالم بر مبناي سالم سازي محيط زندگي و پيشگيري از جرائم است، تا بشر در پي آشنايي به وظايف فردي و اجتماعي اش، از انجام هرگونه انحرافات خودداري ورزد و در صورت عدم تأثير اين راهكارها، مجازات دنيوي (حدود و تعزيرات) در نظر گرفته شده است؛ تا با برپايي حدود، مصالح بنيادين جامعه پاسداري شود و با اجراي تعزيرات بزهكاران تأديب و اصلاح شوند، در اين گفتار آنچه مطمح نظر است، نقش زمان و مكان در قلمرو حدود و تعزيرات مي باشد. حدود، كيفرهاي منصوص شرعي هستند كه زمان و مكان تنها در اجراي آن نقش دارند، اما تعزيرات كه تعيين و اجراي آن بر عهدة حاكم شرع است، نقش آفريني زمان و مكان در آن بيشتر محسوس بوده، به طوري كه در ملاك اصلي تعزير كه كمتر بودن آن نسبت به حد است، بر حسب مقتضيات، عدول از آن در مواردي به دلايلي خاص به چشم مي خورد و مجازاتي همسنگ حدود پيدا نموده است.

ادامه نوشته

بررسى تحقق جرم، از انديشه تا عمل

مقدمه
كسى كه قصد ارتكاب جرمى را دارد، از لحظه انديشه ارتكاب جرم در ذهن تا تحقق فعل مجرمانه در خارج، مراحلى را طى مى‏كند كه از نظر حقوق‏دانان پيشين، اصطلاحا «راه جرم‏» و از ديدگاه علماى كنونى حقوق جزا، مراحل مختلف عمل مجرمانه ناميده مى‏شود . اين مراحل را برخى از حقوق‏دانان، چهار مرحله ذكر كرده‏اند: 1 . انديشه مجرمانه يا قصد ارتكاب جرم; 2 . انجام عمليات مقدماتى; 3 . شروع به اجرا; 4 . انجام كامل جرم .
امروزه حقوق جزاى بيش‏تر كشورهاى دنيا بر خلاف گذشته، صرفا در قبال ارتكاب و تحقق عمل مجرمانه عكس العمل نشان نمى‏دهد، بلكه نسبت‏به شروع ارتكاب جرم يا اقدامات مجرمانه بى‏نتيجه (جرم عقيم و جرم محال) به علت اين‏كه اعمال مذكور، برخلاف نظم عمومى جامعه و يا بيانگر حالت ارتكاب جرم است، درصدد مجازات متناسب برآمده است .
انديشه مجرمانه

ادامه نوشته

بحران ملي افزايش جرم و جنايت در آمريكا

مارشال مك لوهان از متفكران آمريكائي درباره وسائل ارتباط جمعي و تمدن ناشي از اين وسائل در عصر ما عقايد جالب توجهي دارد او ميگويد انسان عقل گرا در فرهنگ غربي ما انساني است بصري, بنظر او انسان غربي نميخواهد اين واقعيت را بفهمد كه غالب تجربه هاي شعوري و آگاهانه فاقد جنبه بصري است.
عقليت و بصارت, روزگار درازي دو مفهوم معادل بودند اما ديگر انسان قادر بزندگي در جهاني كه ديد و دركش از اشياء و حوادث و انسانها بصري است, نميباشد (1) اندري گروميكو وزير سابق امور خارجه شوروري درباره بافت و فرهنگ و ساختار جامعه آمريكائي و سيستم حاكمبر ان چنين اظهار نظر ميمند:

ادامه نوشته

بازشناسی نهاد حریم

چکیده :

کلمات کلیدی :

فقه (کاوشی نو در فقه اسلامی) » شماره 41 (صفحه 137)
--------------------------------------------------------------------------------
مقدمه:
کاوش در موضوعات دیرپای فقهی که از گذر قرن ها زندگی اجتماعی به امروز رسیده, از ضروریات فقه پویا به حساب می آید; چه بدون چنین بازبینی ای, تفقّه از حرکت باز می ایستد و زمان از آن می گذرد. راز نهادن اجتهاد در اسلام نیز جلوگیری از پس ماندگی احکام شریعت از زمان است. اکنون ظهور هزاران مسئله و موضوع جدید در باب اعمال مکلفان پاسخ های درخور را می طلبد. تغییر زمان, موضوعات بسیاری از احکام را دست خوش تحوّل کرده است.

ادامه نوشته