« وصيت عقد است يا ايقاع »

بيشتر فقهاء عظام بدون اينكه وصيت را نخست به تمليكيه به و عهديه تقسيم نمايند و دقيقا“ محل نزاع را در خصوص موضوع فوق مشخص سازند ، تحت عنوان مذكور به اختلاف نظر پرداخته اند و با وجود اينكه از ظواهر بعضي كلمات ، معمولا معلوم ميشود كه فقط نزاع در مورد وصيت تمليكي است نه عهدي ولي در عين حال اين تفكيك را به صراحت عنوان نكرده اند . بعضي هم مطلب را بطور اعم مورد بحث قرار داده اند كه اجمالا به نمونه اي از آن اشاره خواهد شد .

ادامه نوشته

بررسی فقهی و حقوقی اراضی موات

چکیده:
زمینهای موات در فقه جزء انفال بوده از اموال دولتی محسوب می شوند؛ طبق روایت «من احیی ارضا مواتا فهی له » هرکس حق احیاء و تملک آنها را دارد، اما شرایط زمان و افزایش جمعیت ایجاب می کند که این اذن کلی بر احیاء از عامه سلب شود تا کومت بتواند نیازهای جامعه را در تهیه مسکن مناسب برای آنها حل نماید. لذا قانونگذار با اذن ولی فقیه حق استفاده از احکام ثانویه برای تصویب موادی متناسب با مقتضیات و شرایط زمان را برای خود قائل شده است ؛ اما احکام ثانویه استثناء بر احکام اولیه است و نیز قاعده

ادامه نوشته

اهليت حقوقي، شناسايي سن بلوغ و تاثير آن در تکليف (2)

داد و ستد کودک در امور کم ارزش

در مورد داد و ستد اشياي کم ارزش گرفته شده است که صرف اجازه بدون اشراف و نظارت سرپرست کافي است. مانند اينکه کودک از پدرش مبلغي اندک براي خريد تنقلات بگيرد و پدر بدون اينکه نگران گول خوردن کودک باشد به او اجازه داد و ستد دهد. به خلاف زماني که کودک از پدر مال زيادي را بگيرد و

ادامه نوشته

مانعی برای ارث بری بیشتر

حجب در لغت به معنای پوشانندگی و زیر پرده کشیدن می‌باشد و در اصطلاح حقوقی به حالت وارثی می‌گویند که به واسطه‌ی بودن وارث یا خویشاوند دیگر، کلاً یا جزئاً از ارث بردن محروم می‌شود.

با توجه به تعریف فوق می‌توان گفت، حجب بر دو قسم است:

حجب حرمانی

حجب نقصانی

الف) حجب حرمانی
حقوق

ادامه نوشته

سهم الارث زنان و مسئله عدالت

بررسي مباني فقهي وضعيت توارث زنان نسبت به مردان
اجتماع خانوادگي اجتماعي است طبيعي - قراردادي؛ يعني حد متوسطي است ميان يك اجتماع غريزي مانند اجتماع حيواناتي چون زنبور عسل و موريانه كه همه حدود و حقوق و مقررات آن از جانب طبيعت معين شده و امكان سرپيچي از آن نيست و يك اجتماع قراردادي مانند جامعه مدني انسان‌ها كه كمتر جنبه طبيعي و غريزي دارد. درست از همين روست كه دستگاه آفرينش اعضاي اين اجتماع را در وضعيت‌هاي نامشابه و ناهمساني قرار داده است. بعضا چنين فرض مي‌شود كه مسئله اساسي در مورد اجتماع خانواده ،"آزادي زن،" و ،"تساوي حقوق او با مرد،" است، لكن به نظر مي‌رسد كه مسئله اساسي در اين مورد آن است كه اين نظام مستقل از ساير نظامات اجتماعي است و منطق و معيار ويژه‌اي جداي از ساير تاسيسات اجتماعي دارد.

ادامه نوشته

توارث مسلمان و كافر(7)

اسلام آوردن ورثه كافر پس از تقسيم بخشى از ميراث

اگر كافرى پس از تقسيم تركه مسلمان گردد سهمى از آن نخواهد داشت، در بعضى مواقع مسلمان شدن وارث كافر زمانى است كه وراث از تقسيم ميراث به طور كامل فارغ نشده‏اند بلكه بخشى از آن را تقسيم نموده‏اند، در اين مساله سه نظريه وجود دارد. (127)

ادامه نوشته

توارث مسلمان و كافر(3)

ج: روايات
بيشترين استناد فقها در مساله ممنوعيت ارث بردن كافر از مسلمان مبتنى بر رواياتى است كه از ائمه معصومين و يا بعضا از پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله و سلم) رسيده است. در اين بخش به عنوان نمونه به تعدادى از احاديث اشاره مى‏كنيم.
1 - على بن ابراهيم عن ابيه عن ابن ابى عمير عن جميل و هشام عن ابى عبدالله(ع): انه قال: فيما روى الناس عن رسول‏الله(صلی الله علیه و آله و سلم) انه قال: «لايتوارث اهل ملتين‏» فقال: «نرثهم و لايرثونا ان الاسلام لم يزده الا عزا فى حقه‏». (35)

ادامه نوشته

پاسخ به شبهات نابرابري ارث زن و مرد

بر پايه آنچه ما در اين گفتار دنبال مي‏كنيم، ارث زن بيش از مرد يا مساوي با مرد است. حال آن كه در نگاه سطحي، تصور مي‏شود كه ارث زن نصف ارث مرد است.
عدم تبيين برخي از احكام و حدود الهي درباره زنان و تبديل آنان به شبهه، موجب پنداري شده است كه در نظام آفرينش، به زن ستم شده است.
وجود برخي از آيات و روايات براي بسياري از بانوان پرسش‏انگيز است؛ از جمله اين كه:
«چرا ارث زنان نصفِ ارث مردان است؟»

ادامه نوشته

ارث در قانون مدنی (قسمت اول)

همانطور که شاید همه بدانید مباحث مربوط به ارث در آیات قران آمده وتقسیمات ارث در اسلام طبق آیات قرآن صورت می گیرد.و اختلافاتی در مسائل مربوط به آن در مذاهب اسلامی وجود دارد . که احتمالا مربوط به ابهاماتی که در تفسیر این آیات و احادیث مربوطه و برداشت آنها از این آیات و احادیث وشاید دلایل دیگربه وجود آمده باشد.قانون مدنی ایران نیزدر مباحث مربوط به ارث از فقه امامیه اقتباس نموده است.

ادامه نوشته

نگاهي به لعان و مانعيت آن از ارث در حقوق ايران

مقوله لعان كه به عنوان يكي از اقسام قطع رابطه زوجيت در فقه اسلام و حقوق مدني ايران مطرح شده است، امروزه در ابتدا از قوانين متروك به نظر مي‏رسد، چنانچه پاره‏اي از اساتيد متقدم حقوق همچون دكتر سيد حسن امامي در ضمن شرح مواد مربوط به لعان مي‏نويسد كه ديده نشده امروزه مردي نزد حاكم رفته و همسرش را لعان نمايد. برخي ديگر از اساتيد* حقوق، با صراحت آن را از قوانين متروك مي‏شمارد. جالب اين كه همؤ اين اساتيد در رساله‏هاي خود بخش مفصّلي را به اين نهاد اختصاص داده‏اند.

ادامه نوشته

ميراث غير مسلمان بحثي در باب ارث بردن مسلمان از غيرمسلمان و حجب ورثه غيرمسلمان

طرح مسأله و پيشينه آن در متون فقهي:
در كتاب شرايع پيرامون ارث بردن مسلمان از كافر آمده است:
«مسلمان از كافر ـ چه ملّي و چه مرتد ـ ارث مي‏برد. اگر كافري بميرد و چند وارث كافر و يك وارث مسلمان داشته باشد، ميراث او براي وارث مسلمان است ـ هر چند كه وليّ نعمت يا ضامن جريره او باشد و وارثان كافر از او ارث نمي‏برند هر چند در نسب به او نزديك‏تر باشند.»2
صاحب جواهر در تعليقه‏اي بر اين سخن شرايع مي‏نويسد:

ادامه نوشته

فلسفه تفاوت ارث زن و مرد در اسلام

از جمله اشكالاتى كه طرفداران برابرى همه جانبه حقوق زنان با مردان مطرح مى كنند، موضوعِ ارث زن در اسلام است؛ اينان مى گويند: چرا اسلام ارث زن را كه ناتوان تر از مرد است، نصف مرد قرار داده است؟ آيا اين ظلم به زن نيست؟
نگارنده در اين نوشتار مختصر، بر آن است كه با كنكاش در منابع حقوق اسلام، فلسفه اين حكم اسلامى را تبيين كند.

ادامه نوشته

چه كساني، چقدر ارث مي‌برند

هر كسي در زمان حيات، بر اموال خود تسلط دارد و هر كاري كه بخواهد با اموالش مي‌كند به شرط اينكه عاقل و رشيد باشد.
اسلام از طريق وضع وصيت و قانوني كردن آن، به شخص اختيار داده تا در بخشي از اموال خود پس از مرگ تصرف كند. بعد از مرگ، بايد خرج كفن و دفن متوفي را از اموالش پرداخت كنند. بعد، ديوني كه به اعيان اموالش تعلق گرفته و سپس ديون و واجبات مالي پرداخت بشود و پس از آن، زمان محاسبه و وصيت مي‌رسد.

ادامه نوشته

جستارى در بحث وراثت اعمام و وراثت بنات

وراثت اعمام و وراثت بنات بحثى است كه يك طرف آن بنى عباس و طرف ديگر آن علويان مى باشند. در عصر جاهليت، تنها فرزندان ذكور، از ارث بهره مى بردند ولى با ظهور دين اسلام اين قانون برداشته شد.
عباسيان كه در روى كار آمدن خود و مبارزه با بنى اميه از شعارهاى علويان و پيروان آن ها استفاده زيادى بردند و ابتدا مشروعيت حكومت خود را از طريق وصيت ابوهاشم به على (ع) مى رساندند، به تدريج از علويان فاصله گرفتند و ادعا كردند خلافت، ميراث

ادامه نوشته

توارث مسلمان و كافر(6)

وارث كافر اصلى كه به واسطه صفت كفر ممنوع از ارث مورث خويش گرديده است چنانچه تا قبل از تقسيم يا انتقال تركه ميت مسلمان گردد، اگر ساير اسباب و شرايط ارث بردن نسبت‏به وى موجود باشد همچون ورثه مسلمان تلقى مى‏شود و به نسبت‏سهم‏الارث خود مى‏تواند از ماترك بهره گيرد، (113) بنابراين اگر مسلمانى

ادامه نوشته

توارث مسلمان و كافر(4)

ب: ديدگاه مذاهب اهل سنت

در ارث بردن مسلمان از كافر، فقهاى اهل سنت معتقدند همچنان كه كافر از مسلمان ارث نمى‏برد، مسلمان هم از كافر ارث نمى‏برد. (70)
در اين ديدگاه كفر مانع ارث محسوب نمى‏شود بلكه آنچه مانع ارث بردن در اين مورد مى ‏باشد اختلاف دينى بين وارث و مورث است، لذا در شمارش موانع ارث به جاى كفر كه در فقه شيعه مطرح است، اختلاف در دين و آئين را ذكر مى‏كنند. (71)

ادامه نوشته

توارث مسلمان و كافر(1)

از مسائل مطرح شده در روابط مالى بين مسلمان و كافر، توارث مسلمان و كافر است كه در احكام ارث بيان مى‏گردد. ارث موجبات، حواجب و موانعى دارد. مقصود از موجب علتى است كه باعث مى‏شود شخصى از ديگرى ارث ببرد همچون نسب و سبب، مثلا سبب ارث بردن فرزند از پدر نسبت پدر و فرزندى است و يا ارث بردن زن و شوهر از يكديگر به سبب زوجيت است. به تعبير ديگر موجب همان علت مقتضى ارث است.

ادامه نوشته

تعصيب در فقـه و حقــوق اسـلامي

مقاله «تعصيب» در فقه و حقوق اسلامي از جمله تحقيقات دانشجويي موجود در آرشيو مركزي تحقيقات دانشگاه امام صادق« عليه‏السلام » است كه به بهانه موفقيت نگارنده آن، خانم فرحناز افضلي دانش آموخته اين دانشگاه در آزمون سراسري كارشناسي ارشد براي چاپ در نشريه انتخاب شده است.
عول و تعصيب از مسائل مورد نزاع بين شيعه و اهل تسنن مي‏باشد كه بواسطه بحث در اطراف آن اختلافاتي در ابواب ديگر فقه بروز كرده است؛ از جمله در طبقه بندي كردن وارثان، موجبات و موانع ارث، درجات قرب و بعد بازماندگان نسبت به متوفي و تعيين سهام هر يك از آنها.

ادامه نوشته