قصاص در سقط عمدى جنين

چكيده:
مجازات سقطِ عمديِ جنينِ دارايِ روح، از ديرباز در آثار فقهى مطرح بوده است، ولى عبارات بيشتر فقيهان گذشته در اين زمينه خالى از ابهام نيست و همين امر، سبب اختلاف نظر در فهم قول مشهور شده است؛ در حالى كه مشهور فقيهان اهل سنّت و مشهور فقيهان معاصر شيعه به صراحت، قول به عدم جواز قصاص در قتل عمدى جنين را برگزيده اند. قانون مجازات اسلامى نيز گرفتار ابهام است و حقوق دانان برداشت هاى مختلفى از آن دارند. مهم ترين دليل طرف داران قول به قصاص اين است كه جنين با دميده شدن روح در آن، انسان مى شود و مجازات كشتن هر انسانى، قصاص است. اما با توجه به احكام گوناگونى كه براى جنين و نوزاد وجود دارد، مى توان به اين نتيجه رسيد كه در سير تكوين انسان، مرحله معينى وجود ندارد كه با ورود به آن، همه احكام مربوط به انسان از جمله قصاص قاتل او محقق شود. بنابراين اصل اوّلى، احتياط در دماء، فقدان دليلى روشن بر قصاص و برخى قرائن ديگر، عدمِ ثبوتِ مجازاتِ قصاص در قتلِ عمديِ جنينِ دارايِ روح را اقتضا مى كند.

ادامه نوشته

قضا زدایی و جرم زدایی از منظر قانون اساسی و حقوق اداری

چکیده
تراکم شدید دعاوی در مراجع قضایی، کمبود دادرس، هزینه مالی نگهداری از محکومان به زندان برای دولت و... از جمله دلایلی است که اولیای امور را به اندیشیدن درباره راهکارهایی برای بهبود کارایی دستگاه قضایی و کاستن از حجم دعاوی واداشته است. فرایندهای قضازدایی و نیز جرم‌زدایی، جزء راه‌حلهای پیشنهادی به شمار می‌آید. نظریه‌پردازی درباره مفهوم و جایگاه اندیشه‌های یادشده ممکن است ما را در شناخت شفاف مبانی و اهداف آنها رهنمون سازد، به ویژه آنکه تحلیل فرایندهای مذکور در پرتو آموزه‌های حقوق عمومی و آرمانهای مقرر در قانون اساسی، گام استواری در تضمین حقوق بنیادین شهروندان به شمار می‌رود.
کلید واژگان: قضازدایی، جرم‌زدایی، دادگاههای دادگستری، قانون اساسی، حقوق اداری.
طرح مسئله

ادامه نوشته

فلسفه مجازاتهاى حدى

 

محمد ابراهيم شمس
در سيستم حقوق كيفرى اسلام مجازاتها به چهار قسمت تقسيم شده‏اند كه عبارتند از: حدود، قصاص، ديات و تعزيرات. در اين ميان، مجازاتهاى حدى به مجازاتهايى اطلاق مى‏شود كه از ناحيه شارع تعيين، و در قرآن كريم و يا سنت نبوى بدانها تصريح شده است و حاكم شرع مجاز نيست كه در كيفيت‏يا كميت آن دخالت كرده آن را كم يا زياد نمايد. از جمله مجازاتهاى حدى، مى‏توان اعدام حدى را ذكر كرد كه در موارد ذيل پيش‏بينى شده است.

ادامه نوشته

فلسفه مجازاتها در فقه كيفري اسلام

چكيده:
يكي از مسائل بحث‏انگيز دنياي امروز، فلسفه مجازات است. در فلسفه مجازات از چرايي نه چيستي آن سخن به ميان مي‏آيد كه از آن به مبناي مجازات يا اهداف مجازات نيز مي‏توان تعبير كرد.
براي مجازاتها اهداف متعدّدي ذكر نموده‏اند، از انتقام كه يكي از اهداف مجازاتها در جوامع غير متمدن است گرفته تا بازدارندگي عمومي و عبرت‏آموزي ديگران و تحقق عدالت، مورد بحث جدّي ميان متخصصان حقوق كيفري، جرمشناسان و فيلسوفان قرار دارد. نظام كيفري در حقوق اسلام نيز از مقام و موقعيت ويژه‏اي برخوردار است و مواجه با بيشترين چالشهاست. پاره‏اي از كيفرهاي ملحوظ در اين نظام مورد نقد واقع شده است. ترديد نمي‏توان كرد كه تأسيس يك نظام كيفري كارآمد و عدالت‏گستر بدون توجه به سياست كيفري روشن

ادامه نوشته

فلسفه مجازاتها در فقه كيفرى اسلام

چكيده:
يكى از مسائل بحث‏انگيز دنياى امروز، فلسفه مجازات است. در فلسفه مجازات از چرايى نه چيستى آن سخن به ميان مى‏ آيد كه از آن به مبناى مجازات يا اهداف مجازات نيز مى‏توان تعبير كرد.
براى مجازاتها اهداف متعددى ذكر نموده‏اند، از انتقام كه يكى از اهداف مجازاتها در جوامع غير متمدن است گرفته تا بازدارندگى عمومى و عبرت‏آموزى ديگران و تحقق عدالت، مورد بحث جدى ميان متخصصان حقوق كيفرى، جرمشناسان و فيلسوفان قرار دارد. نظام كيفرى در حقوق اسلام نيز از مقام و موقعيت ويژه‏اى برخوردار است و مواجه با بيشترين چالشهاست. پاره‏اى از كيفرهاى ملحوظ در اين نظام مورد نقد واقع شده است. ترديد نمى‏توان كرد كه تاسيس يك نظام كيفرى كارآمد و عدالت‏گستر بدون توجه به سياست كيفرى روشن كه عدالت كيفرى را در بطن خود داشته باشد ميسور نيست و قطعا ترسيم سياست كيفرى بدون نگاه عميق به اهداف مجازاتها موفقيت‏آميز نخواهد بود. در اين مقاله كوتاه كوشيده‏ايم اولا روشن سازيم در حقوق كيفرى اسلام به فلسفه و اهداف مجازاتها توجه شده و تعبيه پاره‏اى از نهادها در اين راستا است و ثانيا مجازات على الاصول و دست كم در جرايمى كه تعدى به حق الله محسوب مى‏شود مطلوبيت نفسى ندارد.

ادامه نوشته

كاركردهاي حقوق جزا

چكيده:
اين كه رشته حقوق جزا، چه كاركردهايي دارد يا بايد داشته باشد، يكي از سؤالاتي است كه درباره اين رشته مطرح مي‏شود. بعضي از كاركردهاي حقوق جزا؛ مانند نقش سركوبي، غير قابل انكار است. نقشهاي ديگري نيز براي حقوق جزا مطرح مي‏باشد كه از آن جمله است: نقش بيان‏كننده يا توصيفي ارزشها و نقش حمايتي.
بنابراين، به طور كلي، سه كاركرد براي حقوق جزا مي‏تواند مطرح باشد: «سركوبي»، «بيان كننده ارزشها» و «حمايتي».
مقدمه

ادامه نوشته

علل موجهۀ جرم

علل موجهۀ جرم                                 
 
  علل موجهۀ جرم عواملی هستند كه در صورت تحقق، عملی را كه به حكم قانون جرم تلقی شده است از وصف مجرمانه بودن خارج می‌سازند. علل موجهۀ جرم ناظر به شرایط و عوامل خارجی است. اما عللی چون نقصان‌های جسمی و روانی مرتكب جرم را كه جنبه شخصی دارند، عوامل رافع مسئولیت كیفری می‌نامند. مانند: صغر سنّ، اجبار و اكراه.
  مصادیق علل موجهۀ جرم
 1) مشروعیت ارتكاب جرمِ به حكم قانون
  كیفیاتی كه وجود آن­ها مستقیماً و به حكم قانون باعث توجیه جرم در شرایط خاص می‌گردد. این شرایط عبارتند از:
  الف) جهت اجرای قانون اهم؛ در مواردی افراد عادی یا مأمورین در حین انجام وظایف خود، قانونی را نسبت به قوانین دیگر مهم‌تر تشخیص داده و مبادرت به اقدامی می­كنند كه طبق قانون آ ن اقدام جرم است.

ادامه نوشته