سامانه ملی مقالات تخصصی رشته حقوق

ليلا - صمدي
جامعه شناسان معتقدند: در ميان اشخاص نابهنجار، كسي كه رفتار نابهنجارش زودگذر نباشد و دير زماني دوام آورد، "كج رو" يا "بزهكار" و رفتاراو "انحراف اجتماعي" يا "بزهكاري" خوانده مي‌شود.
بسياري از جامعه شناسان و جرم شناسان با اين ديدگاه كه كسي ذاتا منحرف به دنيا نيامده است، ريشه تمام آسيب پذيريهاي اجتماعي را درمحيط جامعه جست و جو مي‌كنند.
به عقيده جامعه شناسان كلاسيك، "جرم" در جوامع انساني، پديده‌اي طبيعي است كه به ساخت اجتماع و فرهنگ بستگي دارد.
دكتر"مهدي جوانمرد"، جامعه شناس، مي‌گويد: عواملي در جامعه وجود دارد كه جرم زا هستند و زمينه‌هاي ارتكاب جرم را براي افراد مستعد فراهم مي‌كنند.
وي اين عوامل را "نفوذ فرهنگي" و "علل اقتصادي " معرفي و نفوذ فرهنگي را به " نفوذمستقيم فرهنگ "، "نفوذ غير مستقيم فرهنگ " و "نفوذ گروههاي همتا در شخصيت فرد" تقسيم بندي مي‌كند.
جوانمرد در مورد نفوذ مستقيم فرهنگ توضيح داد: فرهنگ بارز يك جامعه در همان حال كه كليت دارد و همه اعضاي جامعه را در بر مي‌گيرد و شخصيت آنان را مي‌سازد، تاثير يكساني بر شخصيت‌هاي اعضاي جامعه نمي‌گذارد.
"فرهنگ نيز مانند جامعه، در عين يگانگي داراي بخش‌هايي است و به تناسب فرهنگ‌هاي فرعي متفاوتي كه در يك جامعه وجود دارد، سنخ‌هاي شخصيتي متفاوتي نيز به وجود مي‌آيند".
اين جامعه شناس در توضيح مقوله نفوذ غيرمستقيم فرهنگ، گفت: شخصيت‌هاي اعضاي هر طبقه با آنكه بر اثر نفوذ مستقيم فرهنگ خاص طبقه، همانند هستند ولي تفاوت‌هايي نيز دارند.
وي افزود: اختصاصات ارثي افراد مانند بلندي يا كوتاهي قامت و...، به طور معمول به نسبت اهميتي كه اين صفات براي جامعه دارند، در شخصيت صاحبان آنان تاثير مي‌گذارند.
جوانمرد با بيان اين كه "برخي از گروه‌ها، بويژه گروه‌هاي كوچكي كه فرد را احاطه كرده‌اند، بيش از بقيه در زندگي او تاثير دارند و مورد بي‌اعتنايي او قرار مي‌گيرند"، تصريح كرد: فرد، خواه ناخواه چنين گروه‌هايي را سرمشق خود قرار مي‌دهد و با موازين آنان به سنجش امور و اشياء مي‌پردازد.
اين جامعه شناس، ريشه بسياري از فسادهاي اجتماعي را در عوامل اقتصادي و فقر دانست و گفت: فقر مقدمه كفر، فساد و اختلال در نظامي است كه خداوند براي بشر خواسته است.
وي با بيان اينكه "فقر به انحرافات اجتماعي دامن مي‌زند"، تصريح كرد:
يكي از عوامل مهم تخريب‌كننده اخلاق و فرهنگ اجتماعي هر جامعه اعم از در حال توسعه و پيشرفته، فقر و تنگدستي است.
به اعتقاد روان شناسان اجتماعي، آثار جنبي فقر خود زاييده جرايمي ديگر مانند ازدحام و شلوغي خانه، زندگي اجباري در يك اتاق به عنوان خوابگاه، نداشتن تفريحات مناسب، بهره‌مند نبودن از بهداشت و تربيت صحيح، گرايش به انحرافاتي مانند اعتياد، سرقت‌هاي توام با قتل، تن دادن به قمار، خودكشي، خشونت، پرخاشگري، قاچاق، تهديد و ارعاب، كلاهبرداري و... است.
آسيب شناسان اجتماعي نيز يكي از علل انحراف اجتماعي را در اختلالات زيست شناختي جست و جو مي‌كنند.
"حميدرضا مهرعلي"، آسيب شناس و مدرس دانشگاه مي‌گويد: باآن كه تاكنون علل عضوي معيني براي تمامي بيماري‌هاي رواني شديد از قبيل، روان رنجوري و روان پريشي يا كندذهني(عقب ماندگي ذهني) شناخته نشده است، ولي بايد پذيرفت كه هركس بنا بر قانون وراثت، داراي بنيه يا مقاومت بدني و ذهني محدودي است.
وي با بيان اين كه "كساني كه از اين جهات ناتوان تر باشند، زودتر دچار انحراف اجتماعي مي‌شوند"، افزود: چنين افرادي داراي اعتقادات هذياني يا "خيالبافي‌هاي خام مفرط " هستند، به شدت به آن اعتقاد دارند و با دليل و برهان نمي‌توان آن را اصلاح كرد.
مهرعلي گفت: واقعيت سنجي اين بيماران مختل است، به همين دليل ممكن است افراد جامعه را دشمنان واقعي خود بدانند و به آنها حمله‌كنند يا بدون دليل نسبت به همسر خود بدبين شوند و او را متهم به ارتباط با افراد بيگانه كنند.
وي با بيان اين كه " در اصطلاح روان شناسي به اين افراد، شخصيت‌هاي پارانوئيدي مي‌گويند"، افزود: در همين زمينه درصفحه حوادث روزنامه‌ها يا در پرونده‌هاي پزشكي قانوني چه بسيارند افرادي كه به علت مشكلات رواني فوق، دست به جنايت مي‌زنند، همسر يا فرزند، پدر، مادر، خواهر، برادر يا دوستان خود را مضروب كرده، يا به قتل رسانده‌اند، يا به واسطه اتهامات بي‌اساس آنان را به دادسرا كشانده‌اند.
اين آسيب شناس اجتماعي گفت: بنا بر آمارهاي رسمي، اين گونه افراد حدود ‪ ۲/۶درصد افراد جامعه را تشكيل مي‌دهند و در كشور ‪ ۶۰ميليوني ايران نيز آمار آنها حدود دو ميليون نفر است.
وي اختلالات عاطفي را يكي از زمينه‌هاي بزهكاري برشمرد و تصريح كرد: بسياري از بزهكاران، جوانان ناكام و محروميت كشيده‌اي هستند كه با نشان دادن پرخاشجويي عليه دنياي پر از تناقض و ناسازگار بزرگسالان، عصيان كرده‌اند.
مهرعلي گفت: عوامل تربيتي از جمله خانواده و مدرسه نيز در بروز انحرافات و جرايم موثر هستند.
به گفته وي، به طور كلي براي ايجاد يك شخصيت باثبات، سالم و سازگار، ضروري است كه فرد در يك محيط خانوادگي مناسب رشد كند.