زندگی اجتماعی انسان تحت حاکمیت قواعد یا هنجارهای اجتماعی است. بعضی از رفتارهای مردم در جامعه جز رفتارهای مناسب بوده که به آنها هنجار می گویند اما در مقابل این هنجارها رفتارهای نا مناسبی نیز وجود دارد که به آنها ناهنجاری های رفتاری می گویند و این ناهنجاری ها منبع ایجاد جرم در جامعه میباشند. جرم در جوامع در رابطه با مذاهب و ادیان معانی مختلفی پیدا می کند مثلا جرم به معنای فعل یا ترک فعلی که نظم ، صلح و آرامش را مختل می سازد و قانون برای آن مجازات تعیین کرده است میباشد یا به عبارت دیگر جرم عبارت است از: عملی که قانون آنرا منع نموده و یا ترک عملی که قانون آنرا لازم دانسته و برای آن عمل یا ترک عمل کیفر و مجازات تعیین کرده است. در نظام حقوقی اسلام عدالت پایه و اساس آنرا تشکیل می دهد و همه قوانین و مقررات در راستای تحقق عدالت تشریح شده اند.

در دین مبین اسلام قوانین بگونه ای تنظیم شده است که حتی الامکان مجرم را از جرایم سنگین پرهیز داده و احتمال وقوع جرم را به حداقل کاهش دهد و قوانین در نظام اسلامی نباید بگونه ای وضع گردد که مجرم براحتی بتواند آنها را نادیده بگیرد و مسئولین بعداز ارتکا به جرم در صدد مجازات مجرم برآیند. در مکتب اسلامی عوامل زیستی و روانی و اجتماعی نقش عمده ای بعنوان ریشه جرایم دارند که باید با دقت ارزیابی کرده و هدایتهای ترجیحی و تربیتی خود را در جهت پیشگیری از جرایم و خطاها ارائه نمود.

در آموزه های دینی و مکتب اسلام پیشگیری از وقوع جرم و اصلاح و درمان مجرم با استفاده از تدابیر پیشگیرانه و اقدامات تامینی و تربیتی از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است. همانطوریکه در بند 5 اصل 156 قانون اساسی یکی از وظایف حیاتی قوه قضاییه پیشگیری از وقوع جرم است . برای رسیدن به این هدف اولین اقدام ایجاد ساختار تشکیلات و سازوکار مناسب از سوی دستگاه قضایی است.

سوال: هدف جرم شناسی چیست؟

پیشگیری از وقوع جرایم و بروز حالت خطرناک و اصلاح و درمان بزهکاران از طریق شناسایی علل و عوامل پیدایش آنها و نیز مبارزه با آنها میباشد.

ما نباید با تبهکاران با خشونت رفتار کنیم بلکه باید به آنها بیاموزیم که به چه ترتیب از ارتکا به بزه خودداری کنند زیرا جرم و جنایت ثمره نادانی و جهل است . ارسطو عقیده دارد که وضع جسمی و روانی افراد در انتخاب بزه موثر است و نهادهای اجتماعی و آموزشی هم نقش موثری را در پیشگیری از جرم به عهده دارند . نهادهای اجتماعی باید به نحوی معقول نیازهای مردم را بر طرف سازند در غیر این صورت با انواع انحرافات اجتماعی در جامعه مواجه خواهیم شد مثلا اگر معلمان در کلاسهای درس از مدیریتهای علمی و عاطفی برخوردار باشند دانش آموزان به سمت انواع انحرافات اجتماعی گرایش پیدا نخواهند کرد .

اگر کتب درسی قوه خلاقیت دانش آموزان و روحیه پژوهشگری و جستجو گری و کسب مهارتهای زندگی را در دانش آموزان بوجود آورد می توان امیدوار بود که دانش آموزان رغبتی بسمت انحرافات اجتماعی نخواهند داشت البته این امر نیازمند تامین امکانات رفاهی اقشار آسیب پذیر جامعه میباشد زیرا ریشه بسیاری از جرمها مسائل اقتصادی است.

عامل دومی که در پیشگیری از وقوع جرم در جامعه موثر میباشد رعایت حجاب اسلامی توسط خانم ها و آقایان است. زیرا هر شخصی در فکر تثبیت مقام و جایگاه ارزشی خود میباشد راهکارهایی برای رسیدن به اهدافش تعیین میکند. زن نیز باید برای حفظ جایگاه ارزشی خود و پیگیری از وقوع جرایم اخلاقی در جامعه به حجاب که بهترین راه کار میباشد روی آورد .



موضوعاتی که نقش موثرتری در پیشگیری از وقوع جرم دارند



1-      اهمیت کار و شغل میباشد. زیرا حضرت علی (ع) می فرماید: اگر تن دادن به شغل مایه زحمت طبع است بیکاری دائم نیز مایه فساد است و یکی از عواملی که ایجاد انواع مفسده میکند بیکاریست.

2-      اهمیت ازدواج. در کشاکش انگیزه های شهوت و غضب عقل بشر تیره و تار می شود و فروغ خود را از دست می دهد. پس خانواده ها باید زمینه انجام ازدواج ساده را برای جوانان محیا کنند.

3-      اوقات فراغت. اگر والدین و خانواده ها با همکاری مدرسه بتوانند اوقات فراغت جوانان را پر کنند از وقوع جرم در جامعه جلوگیری خواهد شد.

4-      محیط خانواده . مهمترین و مقدمترین نهاد اجتماعی برای تربیت و آموزش و همایت از اعضای خود و پیشگیری از وقوع جرم خانواده است.

5-      محیط مدرسه. مدرسه نیز یکی از عوامل تاثیر گذار در پیشگیری از ارتکا به جرائم میباشد زیرا آموزشگاه پلیست که نوجوانان باید از آن بگذرند تا وارد اجتماع شوند و جوانان رموز و اصول زندگی اجتماعی را در مدرسه می آموزند.

6-      محیط جامعه. اگر مردم یک جامعه به اصل مهم امر به معروف و نهی از منکر معتقد باشند و با ناهنجاری های اجتماعی و رفتاری مبارزه نمایند و جوانان و نوجوانان را از خطراتیکه در پیشروی آنها وجود دارد و آسیبهای اجتماعی که برای این سرمایه های گرانقدر جامعه کمین نموده اند مانند بلای خانمان سوز اعتیاد و غیره آگاه نمایند قطعا در پیشگیری از وقوع جرم موثر خواهد بود.

7-      برگزاری کلاسهای مشاوره حقوقی در مدارس با همکاری دستکاه قضایی و آموزش و پرورش.

8-      تقویت اعتقادات و باورهای دینی و مذهبی مخصوصا در جوانان و نوجوانان ، بسیاری از آسیب شناسان اجتماعی و جرم شناسان و روانشناسان بر این عقیده هستند که مذهب بعنوان اصلیترین عامل خودکنترلی افراد را از کج روی و رفتارهای نا به هنجار و پر خطر دور نگه می دارد و طبیعتا هرچه فضای جامعه مذهبی تر باشد این خودکنترلی در بین شهروندان بیشتر می شود . برجسته ترین اثر باورهای مذهبی کنترل انسان و مهار تمایلات جسمانی و تقویت روحیه مقاومت در برابر جاذبه های نفسانی است. رشد این اصلاح اجتماعی را باید در گرایش افراد جامعه به معنویت دنبال کرد. نقش باورهای مذهبی در هدایت افراد و جامعه به سوی مسیر صحیح زندگی نکته ای است که بسیاری از متخصصان علوم رفتاری و جامعه شناسان غربی نیز بر این عقیده دست یافته اند و آنرا غیر قابل انکار می دانند بگونه ای که زوال اخلاقیات در غرب افزایش میزان جرم و جنایت در این کشورها و شیوع انواع فسادهای اخلاقی را نتیجه رویگرداندن شهروندانشان از دین باوری می دانند. بنابراین جرم بعنوان یک حقیقت در تمام جوامع پذیرفته شده و این سوال پیش آمده که به جز وضع قوانین و بکارگیری از قوای قهریه از چه عامل دیگری می توان برای کاهش جرم و رساندن میزان بزه به حداقل ممکن بهره گرفت. پاسخ این سوال کاملا روشن است، تقویت اخلاقیات ، بالا بردن آستانه تحول مردم و پالایش احساسات و افکار منفی در نزد آنها نقش و تاثیر بسزایی دارد و در این بین یکی از اثرات مثبت مذهب و باورهای معنوی رسیدن به نکات فوق الذکر است زیرا فرد متدین به سبب ایمان به خدا ملزم کردن خود و رعایت اصول دینی و اخلاقی و باور به اینکه خداوند ناظر اعمال انسانهاست بی شک بسیار آرام و متین و منطقی تر رفتار می کند و در برابر ناکامی ها و نا ملایمات منطق و استدلال خودش را نمی بازد و تسلیم نمی شود و رفتارهای مجرمانه بسیار کمتر از او سر می زند لذا مسئولان فرهنگی جامعه باید تمام تلاش خود را بکار گیرند تا فضای معنوی در کشور حاکم شود تا آمار جرم و جنایت نیز کاهش یابد.



واژگان کلیدی:

جرم و جرائم و راه پیشگیری از وقوع جرم.