جذاب سازي رقباي جرم
هر انساني استعداد و علاقه هاي خاص خود را دارد. يكي خدامحور و دين
مدار است و ديگري اهل دنيا البته اكثر مردم را گروه سوم تشكيل مي دهند كساني كه
مردد بين خير و شرند. گاهي به سمت دنيا غش مي كنند و زماني به اهداف معنوي و الهي
متمايل مي شوند.
خداوند كه به ويژگي بندگانش آگاهي كامل دارد مي داند كه غرايز اميال و
ظرفيت هايي به آن ها داده است كه بايد بتوانند بروز كنند. اين غرايز و نيازها مي
توانند از مسيري برآورده شوند كه ضرري به كسي نزنند و به عبارت ديگر همو كه دندان
دهد نان دهد! كسي كه “غريزه اي
را آفريده” “راه رفع نياز” آن را هم آفريده است و خروج از اين راه آسيب زا است.
در قرآن در برابر هر يك از امور حرام جايگزين هايي را به عنوان نعمت
هاي حلال و مجاز به بشر عرضه مي كند. (1) اين جايگزين ها براي اين است كه
استعدادها و توانايي هاي انسان بايد مديريت شود و هر نيازي (جنسي علمي جسمي...) به
طريقي مديريت شده برآورده گردد به گونه اي كه هم به غرايز و ابعاد ديگر انساني ضرر
نرسد و هم انسان هاي ديگر دچار آسيب نگردند پس لازمه جلوگيري از ضرر و زيان هر دو
طرف مهندسي شيوه هاي رفع غرايز است. ما براي روشن شدن مطلب به دو مثال بسنده مي
كنيم:
. 1 اگر خداوند مي گويد ربا حرام است معاملات متعددي را حلال اعلام مي كند
و مي فرمايد: “خدا خريد و فروش را حلال و ربا را حرام كرد”. (2)
بر اين اساس مي توان يك يا چند مورد را براي درآمد مشروع به كار گرفت
مانند خريد و فروش نقد اقساط سلف يا سلم پيش خريد پيش فروش و...
. 2 همين طور ازدواج جايگزين زنا فحشا هوس راني و ارضاي كنترل شده جنسي
است و خداوند مي فرمايد: “شيطان به شما وعده فقر مي دهد و شما را به فحشا فرمان مي
دهد” در مقابل مي فرمايد: “و خدا وعده آمرزش و احسان مي دهد و خدا را رحمت بي
منتها است و به همه امور جهان داناست”. (3) در جاي ديگر مي فرمايد: “البته
بايد مردان بي زن و زنان بي شوهر و كنيزان خود را به نكاح يكديگر درآوريد اگر مرد
و زني فقيرند خدا به لطف خود آنان را بي نياز خواهد فرمود كه خدابه احوال بندگانش
آگاه و رحمتش وسيع است” (4)
حتي ازدواج هم محدود نيست و تنوع دارد خدا هم امكان ازدواج دائم را
فراهم مي كند و هم از ازدواج موقت براي كساني كه قادر به ازدواج دائم نيستند يا
مشكلاتي براي آنان پيش آمده است سخن مي گويد تا نيازشان رفع گردد..
موارد متعددي در قرآن از اين جايگزين خبر مي دهد مانند آن جا كه حضرت
لوط ازدواج با دختران خود را به عنوان جايگزين همجنس بازي مطرح كرد يا ماجراي
برخورد حضرت موسي با دختران شعيب كه براي راهنمايي موسي جلو افتادند اما موسي از
آن ها خواست از پشت سر وي حركت كنند و هر جا مسير را به خطا رفت تذكر دهند و فرمود:
ما پشت سر زنان (نامحرم) راه نمي رويم.
با اين حال همين دو نمونه (خريد و فروش و ازدواج) كافي است كه نشان
دهد كاربست شيوه جايگزين از اساسي ترين راه هاي قرآني جرم سوزي است. البته قرآن
وجود غرايز و نيازها و صورت مسئله را به رسميت مي شناسد و آن گاه براي مديريت و
كنترل همه ابعاد زندگي هر جا امكان رفع نياز از يك راه خاص ممكن نباشد رفع از جهت
ديگري را پيشنهاد مي كند و آن جايي كه راه حل جايگزين نمي دهد اصلا نياز واقعي
وجود ندارد و “نيازي
پنداري” عامل اصلي تقاضا است يا فلسفه هاي واقعي ديگري پشتوانه آن است. اما چرا با
وجود راه هاي جايگزين اشخاص در پي راه هاي باطل و حرام مي روند و گاه در اين مسير
با هم مسابقه مي گذارند و حتي كار به رقابت و جنگ و جدال مي كشد. هر چند پاسخ به
اين سئوال مجال وسيعي مي طلبد اما به نظر مي رسد يك راه مهم براي جلوگيري از اين
بدسليقگي “ايجاد جذابيت در امور مشروع” است.
وظيفه ما ايجاد جذابيت در امور حلال شرعي به گونه اي است كه مخاطبان
را از طي راه هاي منفي باز دارد و اين امور جايگزين امور ممنوعه و حرام گردند. و
اين كار فرهنگي مذهبي مي طلبد اين كار گستره اي طولاني دارد و از حوزه متون آموزشي
و پژوهشي تا قوانين و شيوه نامه ها و ساختارها را در بر مي گيرد.
حاكميت اسلامي موظف است با استفاده از تمام ظرفيت خود و مردم به اين
امر بپردازد نيروهاي مردمي نيز بايد به اين موضوع و رويكرد توجه كنند و تا حد توان
انسان ها را در مسير حلال قرار دهند تا از مسير حرام بي نياز شوند. براي مثال در
امر ازدواج مي توانند اين امور را پي بگيرند:
. 1 تشويق و ترغيب به ازدواج.
. 2 آسان كردن راه رسيدن نيازمندان به ازدواج.
. 3 شناساندن اقسام ازدواج متناسب با موقعيت افراد.
. 4 تلاش براي ممكن سازي وقوع اقسام ازدواج شرعي و كاهش حداكثري مواضع آن.
چگونگي اجرايي كردن
بيان صحيح و خالص ديني بدون افراط و تفريط و اعمال سليقه از طريق همه
رسانه هاي در دسترس (راديو تلويزيون سينما تئاتر منابر تريبون ها و مراكز آموزشي و
فرهنگي) راه چاره اجرايي شدن جايگزين سازي حلال ها به جاي حرام هاست.
از سوي ديگر نيروهاي مردمي بايد در تلاش باشند تا محتواي برنامه هاي
رسانه ها طبق معروف هاي شرعي سازمان دهي شود و با ابزارهاي مختلف رسانه ها را
كنترل كنند نه آن كه در سايه بي تفاوتي مردمي يا حيرت و سردرگمي آن ها به خاطر
نشناختن راه هاي كنترل مردمي رسانه ها قبح عرفي غلبه يابد و رسانه ها به جاي
ساماندهي به ابزارهاي ويرانگري فرهنگي تبديل شوند.
به يادمان باشد كه پيامبران براي ارائه معروف هاي الهي ظهور كردند و
كوشيدند عرف را با شرع هماهنگ سازند نه اين كه “رسانه پيامبري” در اختيار هماهنگ و
هم رنگ سازي شرع با عرف برآيد. ما نيز براي نهادهاي مردمي بايد رسالتي تعريف كنيم
كه توان تداوم راه پيامبران را فراهم سازد.
اين يك واقعيت است كه بايد دستگاه فكري و انديشه ساز كشور عميق ترين
ممكن ترين بهترين و كارآمدترين راهكارهاي جذاب سازي معروف هاي ديني را بيابند و
براي اجرايي شدن آن ها موظف شوند و حق اين است كه امور معروف جذابيت دارند اما ما
از بيان هنرمندانه محاسن آن عاجزيم. بايد باور كنيم كه امور معروف و ارزشي مورد
رضاي خداوند با بركت صحيح موجب آرامش و سعادت و عاقبت به خيري هستند. در اين صورت
حتما آن ها را جدي خواهيم گرفت و در مسير تحقق آن ها تلاش خواهيم كرد.
پي نوشت:
1 ـ مائده 3 مائده. 5
2 ـ بقره 275 بقره. 268
4 ـ نور. 32
منبع: روزنامه - جمهوری اسلامی - تاريخ شمسی نشر 18/12/1388